Bij de afronding van iedere City Deal is opschaling van de opgebouwde kennis en inzichten een belangrijke factor. Opschaling draagt bij aan de versnelling van klimaatadaptatie in heel Nederland en verhoogt daarmee het rendement van de vierjarige samenwerking met koplopers. In de City Deal Klimaatadaptatie hebben we een aantal thema’s benoemd die om verschillende redenen en op verschillende wijze opschaling behoeven. Voor ieder thema zijn krachtige nieuwe allianties nodig. Partijen die een nationale ambitie hebben op dat thema, en samen met steden de kar willen blijven trekken. Daarom vinden de City Deal partners het belangrijk dat de afronding van deze samenwerking (in januari 2021) verder gaat dan alleen het geven van een aantal eindadviezen. Wij zijn op zoek naar doorwerking van het gedachtengoed met nieuwe samenwerkingsverbanden of het versterken van bestaande allianties en programma’s. Zo blijft er beweging in de grote uitdagingen van klimaatbestendige en groene steden.
1. Groene leefomgeving (bestaande stad)
Het vergroenen van de stedelijke leefomgeving dient vele maatschappelijke waarden, waar klimaatadaptatie onderdeel van uitmaakt. Aandacht voor deze waarden is aan een gestage opmars bezig, zowel voor private tuinen en gebouwen als voor de openbare ruimte. Tegelijkertijd is het beleidsveld nog sterk versnipperd per thema (biodiversiteit, gezondheid, hitte, water).
Voor een schaalsprong in vergroening van de Nederlandse steden zijn, zowel op lokaal als op nationaal niveau, meer samenhangende strategieën nodig. Knelpunten in de financiële keten van stedelijk groen vragen om nieuwe, innovatieve oplossingen. De Rijksoverheid kan een belangrijke regierol pakken in het smeden van krachtige nationale allianties.
2. Stedelijke adaptatiestrategie en beleidsmix
Klimaatadaptatiestrategieën bestaan vaak uit een mix van investeren, stimuleren, reguleren en faciliteren. Het optimum tussen deze dimensies is een complexe zoektocht: maatregelen op privaat terrein zijn bijvoorbeeld afdwingbaar, maar in hoeverre wil een gemeentebestuur dat? Welke combinatie van publieke en private maatregelen hebben de hoogste effectiviteit? Met welke stakeholders heb je daarin structurele samenwerking nodig, bijvoorbeeld voor een vraagstuk als hitte dat fysiek en sociaal domein verbindt? En hoe meet je de progressie op ambities en doelen over de jaren?
De overheden in de City Deal zijn op deze aspecten van de stedelijke aanpak nog niet uitgeleerd en geven aan ook na de afloop van de City Deal ervaringen te willen uitwisselen. Deze uitwisseling kan een meer verbindend nationaal karakter krijgen.
3. Klimaatbestendig en natuurinclusief bouwen
In de City Deal is vanaf de start ingezet op het ontwikkelen van een instrumentarium voor klimaatbestendig bouwen. In de provincie Zuid-Holland en de metropoolregio Amsterdam is hier nóg intensiever op ingezet. ‘Natuurinclusief bouwen’ is daar ook onderdeel van.
Met de enorme bouwopgave in Nederland is het cruciaal dat deze kennis en ervaringen doorstromen naar alle bouwprojecten in Nederland. De bouwprojecten van nu moeten immers minstens 50 of 100 jaar mee kunnen. Opschaling van kennis en ervaring is nodig zowel langs de lijn van de bouwsector als langs de lijn van de gemeenten en vraagt om bovenlokale regie.
4. Rol financiële sector
Nadat eerder vragen zijn losgekomen over de rol van hypotheekbanken, investeringsbanken en schadeverzekeraars is op 13 februari 2020 een nadere kennismaking geweest met een aantal van deze partijen. Enkele maanden eerder heeft stichting CAS deze partijen ook uitgenodigd voor een thematische bijeenkomst. Nadien zijn Samen Klimaatbestendig en CAS gezamenlijk vervolgstappen gaan uitzetten voor een ‘themasprint’ klimaatadaptatie en financiële sector. Hierin worden onder andere lopende initiatieven en instrumenten bekeken. Klik hier voor meer informatie over de inventarisatie.
De opschaling hiervan ligt (qua doorlooptijd en betrokkenheid) merendeels buiten het gezichtsveld van de City Deal. Toch leeft dit aspect wel bij lokale bestuurders. De interactie tussen stedelijke adaptatiestrategie en financieel systeem staat daarmee op de agenda.
5. Vitale & Kwetsbare functies en netwerken
Gedurende de hele looptijd van de City Deal was ‘V&K’ onderwerp van gesprek in de werkgroep MLV/Gevolgbeperking. Het is een dossier van de lange adem: diverse werkgroepen en regionale pilots hebben zich op het vraagstuk geworpen in de laatste jaren, tot een nationale governance voor alle betrokken sectoren kwam het echter nog niet. De City Deal legde het vraagstuk in september 2019 daarom opnieuw voor aan de Deltacommissaris.
De komende jaren blijft de rol van de Deltacommissaris én het ministerie van IenW belangrijk op deze problematiek die om landelijke regie vraagt en eigenaarschap bij de beheerders van de functies en netwerken zélf. De rol van de gemeenten is daarbij onmisbaar als partij die integrale oplossingen ziet vanuit lokale gebiedskennis. Ook de waterschappen en provincies zijn belangrijk als dialoogpartners op de regionale schaal.
6. Integrale wijkaanpak
In vele COP’s en werkgroepsessies gedurende de looptijd van de City Deal is de ‘integraliteit’ van klimaatadaptatie in de uitvoeringcycli van stadsbeheer aan de orde geweest. In toenemende mate groeit de urgentie vanuit zowel de energietransitie als klimaatadaptatie. Stadsbeheer staat in Nederland daarmee voor systeemsprongen die het reguliere onderhouds- en vervangingswerk overstijgen. Ook mobiliteit en circulariteit maken er deel van uit. Uit ervaring blijkt dat het schaalniveau van de wijk bepalend is voor veel systeemkeuzes, fysieke mogelijkheden en beperkingen, bevolkingskenmerken (en participatiestijlen). Daarom is het logisch om op dit schaalniveau de integrale aanpak vorm te geven en op te pakken. Voer voor een nieuwe ‘City Deal integrale wijkaanpak’?
7. Klimaatbestendige sociale woningbouw
Woningcorporaties hebben weliswaar formeel niet deelgenomen aan de City Deal Klimaatadaptatie, toch kwam deze stakeholdergroep vaak naar boven als ‘sleutelspeler’. In het voorjaar 2017 maakten we met de gemeente Rotterdam en corporatie Havensteder de stap naar het ministerie van BZK, dat onder andere hielp verbinden met de Groene Huisvesters en in 2019 ook een begin maakte met de sectordialoog klimaatadaptatie. Havensteder bleef sindsdien actief bij de City Deal COP’s en zorgde dat het onderwerp ‘corporaties’ en dan met name de bestaande bouw op de agenda bleef staan. Sinds 2019 is Samen Klimaatbestendig initiatieven in Nederland meer structureel gaan verbinden en opschalen.
De route naar structureel werken aan klimaatbestendige sociale woningbouw kent nog vele stappen. Corporaties hebben meerdere grote transitie uitdagingen, een nieuwbouw opgave én een sociale taak. Klimaatadaptatie ‘komt daar nog even bij’. Het ontdekken van een optimale aanpak in de wisselwerking corporaties en gemeenten komt hier nog vóór de vraag van opschaling en verbreding in de sector.
Zoals je leest hebben al deze opschalingsthema’s een open einde. Wij hebben jullie inbreng en denkkracht nodig om de volgende stappen te maken. Word jij enthousiast van een van de bovenstaande thema’s, of ben je benieuwd naar hoe zo’n samenwerkingsverband eruitziet?
Mail dan gerust naar [email protected].